Griekse wereld

Hoogtepunten

Cycladen-idool, Grieks, Keros-Syros cultuur, Dokathismata-groep, 2400-2300 v.Chr., Collectie Allard Pierson Museum (APM 1872)

Keros-Syros cultuur, Dokathismata-groep, 2400-2300 v.Chr., collectie Allard Pierson Museum (APM 1872).

Cycladen-idool

In de vroege bronstijd (3000-2000 v.Chr.) worden op de Cycladeneilanden gestileerde vrouwenfiguren gemaakt. Het beste marmer van Griekenland bevindt zich op enkele van deze eilanden, en al vroeg zijn de bewoners meesters in de bewerking van deze steensoort.  De functie van deze 'Cycladen-idolen' is niet bekend. Ze zijn vaak in graven gevonden en zouden vruchtbaarheidsgodinnen kunnen zijn. Kenmerkend is de stilering, die de moderne mens erg aanspreekt en grote invloed had op beeldhouwers als Brancusi. Op sommige beelden is echter opschildering bewaard voor details als ogen en mond.

Lijn
Myceense krater met strijdwagen (APM-01856)

Laat-Myceens, Peleponnesisch, 1300-1250 v.Chr., collectie Allard Pierson Museum (APM 1856)

Myceense krater met strijdwagen

Rond 1600 v.Chr. komt  in Griekenland de Myceense cultuur op. Zij inspireren de latere Grieken tot heldendichten en tragedies over de Trojaanse oorlog, Herakles, de Zeven tegen Thebe en vele andere verhalen. De archeologie laat ons zien dat zij een strijdlustige cultuur hebben en dat hun paleizen het centrum zijn van goed georganiseerde staten. Deze krater (mengvat voor water en wijn) toont een strijdwagen, een ruiter en enkele soldaten te voet. De krater is in Cyprus gevonden, waar de Myceners sinds de 13e eeuw v.Chr. nederzettingen hebben.

Lijn
Bronzen paardje, Grieks, Peloponnesos, ca. 750 v.Chr., Collectie Allard Pierson Museum (APM 1344)

Gemaakt in de Peloponnesos, collectie Allard Pierson Museum (APM 1344)

Bronzen paardje

Paarden waren een statussymbool voor de Grieken. Het houden van paarden was voorbehouden aan een kleine groep aristocratische mannen (hippeis) die het zich kon veroorloven om oorlog te paard te voeren. Dit bronzen paardje is gemaakt in de laat-geometrische tijd, rond 750 v.Chr. Het is waarschijnlijk een wijgeschenk in een tempel.

Lijn
Krater met Dionysus, Grieks, toegeschreven aan de ‘Flying Angel’ Schilder, ca. 480 v.Chr., Collectie Allard Pierson Museum (APM 11068)

Toegeschreven aan de ‘Flying Angel’ Schilder, collectie Allard Pierson Museum (APM 11.068)

Krater met Dionysus

De Grieken dronken hun wijn nooit onverdund. In een groot mengvat (krater) lengden zij één deel wijn aan met drie delen water. Deze krater, vanwege de vorm van de handvatten ‘zuilkrater’ genoemd, is in Athene beschilderd rond 480 v.Chr. We zien de god van de wijn, Dionysus, op een muildier rijden. Hij draagt een wijntak in de hand. Een panter vergezelt hem. Op de andere kant van de vaas is een satyr afgebeeld, de altijd dronken en baldadige metgezel van Dionysus, herkenbaar aan de staart en paardenoren. 

Lijn
Grafsteen Grafsteen met moeder, dienares en kind, Pentelisch marmer, Grieks, 420-410 v.Chr., Collectie Allard Pierson Museum (APM 9327)

Grafsteen van Pentelisch marmer, 420-410 v.Chr., collectie Allard Pierson Museum (APM 9327)

Grafsteen met moeder, dienares en kind

De moeder zit op een stoel en reikt naar haar kind dat in de armen van een dienares rust. Dit reliëf versiert een Atheense grafsteen uit het einde van de 5e eeuw v.Chr. Deze voorstelling komt hier vaak op voor en verwijst naar het grote belang van moederschap in het leven van Atheense vrouwen. Ook lijkt het motief er op te wijzen dat overlijden in het kraambed in Griekenland vaak voorkwam.

Lijn
Aphrodite (APM-00566)

Waarschijnlijk gemaakt in de Peloponnesos, ca. 460 v.Chr., collectie Allard Pierson Museum (APM 566)

Aphrodite, eroten en duiven op een bronzen spiegel

In de oudheid zijn de spiegels niet van zilver en glas maar van gepolijst brons. Zij zijn kostbaar en vaak fraai versierd. Kleine bronzen duiven en bloemen sieren de rand van deze spiegel. Als handvat dient de godin van liefde en schoonheid, Aphrodite. Twee Eroten flankeren de godin. Zo draagt Aphrodite zèlf bij aan de schoonheid en aantrekkelijkheid van de weerspiegelde. Spiegel en duiven zijn attributen (herkenningstekens) van de godin. De eenvoudige plooival van Aphrodites peplos (wollen gewaad) geeft aan dat de spiegel in de vroeg-klassieke periode (480-450 v. Chr.) is gemaakt.

Lijn
Aphrodite (APM-09239)

Pentelisch marmer, Romeinse kopie uit de 2e helft van de 1e eeuw v.Chr. van een Grieks origineel, Aphrodite Louvre-Napels type, collectie Allard Pierson Museum (APM 9239)

Aphrodite 

Dit zeer sensuele beeld van de liefdesgodin Aphrodite is een goede Romeinse kopie van een Grieks origineel uit ca, 400 v.Chr. door de beeldhouwer Kallimachos. De ontbrekende delen zijn waarschijnlijk uit een nog kostbaarder soort marmer gemaakt. In haar linkerhand hield zij een appel, met haar rechterhand hief zij haar gewaad als een sluier over het hoofd. Het gewaad ligt zo dicht tegen het lichaam dat het lijkt of het nat is. De plooien benadrukken op deze manier de vorm en de sensualiteit van het lichaam van de godin.

Lijn
Ephedrismos spelende vrouwen, Grieks, 300-250 v.Chr., collectie Allard Pierson Museum (APM 1891)

Terracotta beeldje, Corinthe, 300-250 v.Chr., collectie Allard Pierson Museum (APM 1891)

Ephedrismos spelende vrouwen

Een jonge vrouw loopt naar voren terwijl ze op haar rug een andere jonge vrouw draagt. De vrouw die gedragen wordt heeft haar handen net van de ogen van de draagster afgehaald. Zij spelen het Ephedrismos spel, waarbij de drager een doel moet bereiken terwijl de gedragene zijn of haar ogen bedekt. De ruimtelijkheid van het beeldje en de triviale inhoud is typisch voor de kunst van het Hellenisme.

Lijn
Apollo in en voor zijn tempel (APM_02579)

Apulisch, Toegeschreven aan de Schilder van de Geboorte van Dionysus, ca. 400 v.Chr., collectie Allard Pierson Museum (APM 2579)

Apollo in en voor zijn tempel

In de 5e en 4e eeuw v.Chr. beleeft de zuid-Italiaanse stad Tarente een grote bloei. In deze welvarende periode ontstaat een eigen productie van roodfigurig aardewerk. Het Allard Pierson Museum bezit enkele van de allerbeste voorbeelden van dit materiaal. Dit grote fragment van een krater (mengvat voor water en wijn) toont de god van de kunsten Apollo. Hij zit met een lier in de hand voor zijn eigen tempel. Door de geopende tempeldeuren is een verguld bronzen cultusbeeld van de god te zien. Hij is te herkennen aan de boog die hij in zijn hand houdt. De tempel is zeer vooruitstrevend in perspectief weergegeven.

Lijn
Krijger in de aanval (APM-01388)

Kalksteen, ca. 290 v.Chr., collectie Allard Pierson Museum (APM 1388)

Krijger in de aanval

In de Laat-Klassieke en Vroeg-Hellenistische tijd verrijzen op het kerkhof van Tarente kleine grafgebouwen. Deze hebben de vorm van tempeltjes, compleet met podium, zuilen en beeldengroepen. De friezen en pedimenten zijn vaak versierd met reliëfsculptuur. Het Allard Pierson Museum bezit een grote verzameling fragmenten van deze vaak fraai uitgevoerde beeldhouwwerken. Op dit fragment is een aanvallende strijder te zien. Zijn wapperende mantel en krachtige, dynamische lichaam zijn typisch voor de Hellenistische periode.

15 november 2014