Het Petrie Perspectief

Biografie van Petrie collectie - wereldwijd verkeer van Egyptische oudheden

Oud-Egyptisch erfgoed is wellicht het meest verspreid over de hele wereld als we kijken naar erfgoed van oude regionale culturen. In Nederland bevinden zich ook verschillende Egyptische collecties waarvan die in Leiden en Amsterdam de belangrijkste zijn. Maar hoe komt het dat die Egyptische vondsten zo verspreid raakten en hoe werd dit georganiseerd? Vragen die we ons vrijwel nooit stellen en waarmee we onze bezoekers ook nooit lastig vallen.

William Flinders Petrie (1853-1942)

Toch valt over dit immense wereldwijde verkeer van oudheden veel te vertellen en dat hebben we gedaan aan de hand van een van de belangrijkste Egyptologen uit de eerste helft van de twintigste eeuw: William Flinders Petrie (1853-1942). Hij was betrokken bij een groot aantal  opgravingen in Egypte tussen 1880 en 1920. Petrie en de Egypt Exploration Fund waren zo ongeveer de enigen  die objecten verdeelden volgens een wereldwijd abonnee systeem (met 200 musea als afnemers), en met een naar verhouding voor die tijd adequate documentatie. Andere landen (Duitsland, Frankrijk, de VS) organiseerden er ook opgravingen, maar hielden er geen systeem van vondstendistributie op na. In de rest van het Midden-Oosten en het Mediterrane gebied vond vondstenverdeling op veel kleinere schaal plaats. In die zin bestrijkt ons project een vrijwel uniek spectrum.

Aanleiding

De aanleiding tot het Petrie Perspectief was drieledig. In de eerste plaats vormen de 300 objecten die het Allard Pierson Museum heeft een duidelijk aanleiding omdat ze deel uitmaken van een internationaal museaal  en archeologisch netwerk. Tot dusverre werd er een scheiding gemaakt tussen die archeologische en museale netwerken. Door het traceren van de vondsten-toedelingen aan musea en de bijbehorende correspondentie (onder andere in het archief van het Allard Pierson Museum aanwezig) heeft dit project eraan bijgedragen om het beeld dat museologie en archeologie twee afzonderlijke disciplines waren te doen kantelen.

Actualiteit in Egypte

In de tweede plaats was de actualiteit in Egypte een aanleiding. Het cultureel erfgoed in Egypte is bedreigd en musea worden af en toe geplunderd en die objecten vinden veelal hun weg naar de kunsthandel. De herkomst van de vele Egyptische collecties die zijn verspreid geraakt over de hele wereld is verbonden met de politieke situatie en de ethische en juridische regels die gehanteerd worden. Het doel van Het Petrie Perspectief was om aan de hand van de Petrie-collecties die context – zowel politiek als wetenschappelijk – en daarmee aan het publiek laten zien hoe de omgang van met erfgoedcollecties uit Egypte in de loop van de tijd is veranderd. Belangrijke vraag daarbij was hoe  de lokale, regionale, nationale, internationale en koloniale identiteiten werden beïnvloed door dit verkeer van oudheden? 

Artefacts of Excavation – the international distribution of Egyptian finds from British excavations

In de derde plaats konden we naadloos aansluiten bij een project dat in Kopenhagen wordt uitgevoerd (zie http://www.glyptoteket.com/explore/research/petrie-project) en een veel groter Brits onderzoeksproject (Artefacts of Excavation – the international distribution of Egyptian finds from British excavations ) dat bestaat uit meerdere case-studies.

Onderzoekvragen

Een belangrijke onderzoeksvraag was hoe de lokale, nationale, internationale en koloniale identiteiten werden beïnvloed door dit verkeer van (Egyptische) oudheden aan het begin van de twintigste eeuw.  Deze en andere vragen leverden belangrijke inzichten opleveren die aansluiten bij de discussies over herkomst en verwerving van cultureel erfgoed collecties in Nederlandse musea.

Herkomst van collecties

Voor het Allard Pierson Museum is het verwerven van inzichten rondom de herkomst  van de collectie van wezenlijk belang, ook in internationaal verband.  Het project was verder een mooie aanvulling op het NMV project Herkomst Helder. 

Internationale samenwerking

Het Petrie Museum of Egyptian Archaeology in Londen heeft een collectie van 80.000 objecten en is daarmee een van de grootste Egyptische collecties ter wereld. Hun toegezegde inzet van staf en het beschikbaar stellen van archieven is cruciaal bij het contextualiseren van de Petrie collecties.

De Ny Carlsberg Glyptotek te Kopenhagen heeft een vergelijkbaar project opgezet rondom de Petrie collectie en wil zijn ervaringen daarin delen via ons project. Zie ook http://www.glyptoteket.com/explore/research/petrie-project

De Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel hebben ook belangwekkende collecties die van Petrie zijn verworven. Ook zij willen via dit project hun kennis over deze collecties uitbreiden en delen.

De British School in Athene heeft medewerking toegezegd bij het bestuderen van een Notebook van Petrie dat belangrijk is bij het blootleggen van de netwerken waarin Petrie in was betrokken.

De betrokken partners zijn vermaarde instellingen die garant staan voor een bijzondere kwaliteit. Dit project haakt tevens  in op  een lopend Brits project (Artefacts of Excavation – the international distribution of Egyptian finds from British excavations).

Het project werd gefinancierd door het Mondriaan Fonds en liep van 2014 tot 2016 (als de afsluitende tentoonstelling is) en werd gecoördineerd door Marian Schilder, conservator; Willem van Haarlem verrichtte het onderzoek.

Petrie Meeting Londen

Op 27  november j.l.  2014 vond in het Petrie Museum een symposium plaats met de presentatie van meerdere onderzoeken op het gebied van de opgravingen van Petrie.

Tentoonstelling in het Allard Pierson Museum

Van 24 juni tot 7 november 2016 vond de tentoonstelling Flinders Petrie 1853-1942. Baanbrekend Egyptoloog in het museum plaats, als onderdeel van de tentoonstelling Ontmoetingen met de Oriënt. Voor deze tentoonstelling met bruiklenen vanhadden het Petrie Museum in Londen, het Manchester Museum en het Ashmolean Museum bruiklenen beschikbaar gesteld.De resultaten van het onderzoek werden hier in de tentoonstelling gepresenteerd en een aantal verspreid geraakte grafvondsten uit opgravingen van Petrie werd voor het eerst weer samengebracht. In het kader van de tentoonstelling hield Dr. Willem van Haarlem op 29 juni een lezing in het museum, en verscheen het artikel ‘Petrie en het Allard Pierson Museum’ in APm Allard Pierson mededelingenhet Vriendenblad no. 111-112 (2016).

Verzamelaarskabinet

In de herinrichtingsplannen van het Allard Pierson Museum wordt aandacht besteed aan de biografie van de eigen collectie en de genealogische achtergrond van de verzamelaarsnetwerken. De voormalige senaatskamer is ingericht als verzamelaarskabinet. In het midden van het kabinet vindt de bezoeker een interactieve tafel. Via een bijzondere data-visualisatie projectie worden  de verschillende reizen die collectiestukken hebben afgelegd inzichtelijk gemaakt. Voor de pilot van dit interactieve verdiepingsstations is gebruik gemaakt van een aantalonderzoeksresultaten van Het Petrie Perspectief. Deze pilot is in de loop van 2016 eerst getest in het Digital Museum Lab in ons eigen museum in samenwerking met LAB1100 uit Den Haag. De uitkomsten van de pilot zijn verwerkt in de interactieve presentatie die vanaf 22 december 2016 voor het publiek toegankelijk is. Bezoekers zien hoe objecten vanuit de opgravingen in Egypte en de distributie daarvan door Flinders Petrie in Londen, vervolgens hun weg vonden via Den Haag – Allard Pierson Museum, via München – Allard Pierson Museum en via Heiloo – Allard Pierson Museum. Op deze wijze zijn de resultaten van Het Petrie Perspectief ook voor de lange duur zichtbaar voor het publiek. Naast Petrie worden ook de reizen van objecten van andere verzamelaars uitgelicht in de presentatie.  

Gepubliceerd door  Allard Pierson Museum

9 februari 2017