Egypte

Egypte spreekt tot de verbeelding als de bakermat van een van de oudste schriften ter wereld, de hiëroglyfen, en als het vroegst bekende voorbeeld van een eenheidsstaat. De altijd herkenbare en goed bewaarde voorwerpen uit het land spreken nog altijd tot de verbeelding, maar de complexe manier waarop de bewoners met de dood omgingen eigenlijk nog veel meer. Mummies en sarcofagen in de Egyptische afdeling getuigen daarvan, naast veel andere fraaie objecten.

Sarcofaag van Teuris, foto Monique Kooijmans

Sarcofaag van Teuris, (Collectie APM 07069)

Introductie 

Egypte bestaat voor meer dan 95 % uit woestijn. Dankzij de rivier de Nijl is het land bewoonbaar. Bijzonder aan de Nijl was, dat hij ieder jaar in de zomermaanden buiten zijn oevers trad als gevolg van de regentijd in Centraal-Afrika. Door het laagje slib, dat na het terugtrekken van het water achterbleef, werd het Nijldal vruchtbaar en kon daar beschaving ontstaan. Sinds de bouw van de Aswan-dam vindt deze overstroming niet meer plaats (de laatste was in 1967). Daarmee is een einde gekomen aan een duizenden jaren oud ritme, continuïteit die veel van het statische en conservatieve karakter van de Oudegyptische samenleving verklaart. Het land bestaat uit twee duidelijk van elkaar verschillende delen: Boven-Egypte, het eigenlijke Nijldal in het midden en zuiden, een soms heel smal vruchtbaar gebied tussen de woestijnbergen, en Beneden-Egypte, de brede groene en vlakke Nijldelta ten noorden daarvan. Door de geïsoleerde ligging kon het land zich lang relatief ongestoord zelfstandig ontwikkelen. 

Geschiedenis

De geschreven geschiedenis van het oude Egypte begint al voor 3000 v. Chr. Deze geschiedenis wordt aan de hand van de geschriften van de Egyptische, maar in het Grieks schrijvende priester Manetho (3e eeuw v. Chr.)ingedeeld in 31 dynastieën (koninklijke families). Een andere onderverdeling, zoals die tegenwoordig ook wel wordt gehanteerd, is de volgende (de jaartallen zijn bij benadering): 

Prehistorie (tot 3000 v. Chr.)

In deze tijd ontstond het schrift en werden veel van de normen op het gebied van architectuur, beeldende kunst en religie ontwikkeld, die de hele verdere geschiedenis van het Oude Egypte geldig zouden blijven. Er waren al betrekkingen met Mesopotamië. 

Hiëroglyfen uit het graf van Mehi, Egyptisch, Collectie Allard Pierson Museum (APM 14021)

Hiëroglyfen uit het graf van Mehi, met een aantal van zijn titels als inleiding op een levensbeschrijving. Collectie Allard Pierson Museum (APM 8752 en 14021)

Vroegdynastische tijd (3000-2650 v. Chr.)

Een periode van vorming, waarin het land politiek georganiseerd werd. De bestuurlijke indeling werd gereorganiseerd en het land werd geregeerd vanuit Memphis. Er was veel aandacht voor de waterhuishouding. 

Oude Rijk (2650-2200 v. Chr.)

In deze eerste bloeitijd is Egypte verenigd onder een sterk central gezag. Het is niet expansief. Men trad militair alleen op wanneer de belangen van Egypte in gevaar kwamen. In deze tijd werden de grote piramiden van Cheops en Chefren gebouwd. 

1e Tussentijd (2200-2000 v. Chr.)

Nadat het Oude Rijk in verval was geraakt, volgde een periode van chaos. Het land raakte verdeeld tussen concurrerende machtscentra waardoor hongersnood ontstond. 

Middenrijk (2000-1800 v. Chr.)

Vanuit Thebe werden Boven- en Beneden-Egypte opnieuw verenigd. Maar ook aan de hierop volgende bloei kwam weer een einde, door interne moeilijkheden en invallen van buitenaf. 

2e Tussentijd (1800-1550 v. Chr.)

Egypte raakte opnieuw verdeeld. Zwervende volken, de Hyksos, vestigden zich in het noorden van Egypte, terwijl de machthebbers van Thebe het zuiden beheersten. Uiteindelijk weten deze de invallers te verslaan. 

De dodengod Anoebis, Egyptisch, Nieuwe Rijk, Collectie Allard Pierson Museum (APM 8852)

De schrijver Ta brengt offers aan de dodengod Anoebis. Grafreliëf uit het Nieuwe Rijk, Collectie Allard Pierson Museum (APM 8852)

Nieuwe Rijk ( 1550-1100 v. Chr.)

Een nieuwe bloeiperiode breekt aan. Men gaat op expeditie naar Somaliland en correspondeert in spijkerschrift met vorsten in Azië. In deze periode leefden de farao's Achnaton, Toetanchamon en Ramses II de Grote, die in 1286 slag levert tegen de Hittieten bij Kadesj in Syrië. Hoewel Egypte een invasie van de zogenaamde Zeevolkeren wist af te slaan, werd het toch verzwakt. 

3e Tussentijd (1100-650 v. Chr.)

Het land raakte weer verdeeld. Egypte was geen macht van betekenis meer. Nubische koningen kwamen aan de macht en daarna de Assyriërs. 

Kattengodin Bastet, Egyptisch, Late Tijd, Collectie Allard Pierson Museum (APM 8831)

Collectie Allard Pierson Museum (APM 8831)

Late Tijd (650-332 v. Chr.)

Onder Psammetichus werd Egypte nog eenmaal zelfstandig, Maar het was niet opgewassen tegen de Babyloniërs. Tenslotte werd het in 525 v. Chr. een deel van het Perzische rijk. In 332 v. Chr. veroverde Alexander de Grote het op de Perzen. Zijn generaal Ptolemaeus werd koning van Egypte. 

Grieks-Romeinse tijd (vanaf 332 v. Chr.)

Cleopatra was de laatste telg van het geslacht van de Ptolemaeën. Na haar dood in 30 v. Chr. werd Egypte een provincie -en bron van inkomsten- voor Rome. Bij de splitsing van het Romeinse Rijk kwam Egypte onder Byzantium. Begin zevende eeuw na Chr. werd het door de Arabieren aan deze laatste antieke invloed onttrokken. 

Gepubliceerd door  Allard Pierson Museum

19 oktober 2015